Қазақстанда айына 1 миллион теңгеге дейін жұмысынан айырылу бойынша әлеуметтік жәрдемақы алатын азаматтар бар. Бұл туралы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі 2026 жылғы 1 сәуірдегі деректер негізінде хабарлады. Орташа төлем мөлшері 106 мың теңгені құрайды.
Министрліктің мәліметінше, жұмысынан айырылу жағдайы бойынша әлеуметтік төлем алушылар саны 90 730 адам. Орташа төлем 106 192 теңге болса, медианалық көрсеткіш 88 208 теңге. Ең төменгі төлем 3 теңге, ал ең жоғарысы 1 079 968 теңгеге дейін жетеді. Ведомство мұны есептеу формуласы мен азаматтардың жүйеге қатысу өтілімен байланыстырады.
Төлем мөлшері соңғы 24 айдағы орташа табысқа және әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысу мерзіміне қарай есептеледі. Егер аударымдар аз немесе тұрақсыз болса, төлем мөлшері өте төмен деңгейде қалып қоюы мүмкін.
2026 жылдың бірінші тоқсанында төлем бойынша табысты алмастыру коэффициенті 46,3%-ды құраған, бұл Халықаралық еңбек ұйымының ең төменгі 45% стандартына сәйкес келеді.
Министрлік жұмысқа орналасқан азаматтардың кейінгі еңбек тұрақтылығына жүйелі мониторинг жүргізілмейтінін хабарлады. Яғни, азамат жұмысқа орналасқан болып тіркелгеннен кейін оның ұзақ мерзімді жұмыспен қамтылуы жеке бақылауға алынбайды.
2026 жылдың бірінші тоқсанында Enbek.kz порталында 260 мыңнан астам бос жұмыс орны жарияланған. Соның тек 17,6%-ы ғана нақты түрде жабылған, қалғандары мерзімінің өтуіне немесе басқа себептерге байланысты жабылған.
Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорына шамамен 7 миллион адамнан аударым түскен болса, Ұлттық статистика бюросы жұмыспен қамтылғандар санын 9 миллион деп көрсетеді. Бұл айырмашылық студенттер, әскери қызметшілер, бала күтіміндегі азаматтар сияқты аударым жасамайтын топтармен түсіндірілгенімен, толық сәйкес келмейтіні байқалады.
2026 жылғы 1 сәуірде мансап орталықтарында 329 305 адам жұмыссыз ретінде тіркелген, бұл жұмыс күшінің шамамен 3,5%-ы. Министрлік болжамы бойынша, 2026–2027 жылдары жұмыссыздық деңгейі 4,7%-ға жетуі мүмкін.
2025 жылы 355 152 адам әлеуметтік төлем алған. Орташа төлем мерзімі 3,93 ай. Олардың 26,8%-ында төлем мерзімінен бұрын тоқтатылған. Негізгі себептер қатарында жұмысқа орналасу, зейнетақы жарналарының түсуі, жеке кәсіпкер ретінде тіркелу және есептен шығару жағдайлары бар.
Жалпы ел бойынша тіркелген жұмыссыздардың 55%-ы әйелдер. Астана, Алматы және Шымкент қалаларында бұл көрсеткіш 60%-дан асады, ал мұнай-газ өңірлерінде төмен. Жоғары білімі бар жұмыссыздардың үлесі ел бойынша 24,2% болса, Астанада 53,5%-ға жетеді.
Өңірлер бойынша жұмыссыз ретінде тіркелу ұзақтығы да айтарлықтай өзгереді: Шымкент пен Түркістанда орта есеппен 49 күн болса, Алматыда 137 күнге дейін созылады. Министрліктің ұлттық медиана бойынша келтірген көрсеткіші деректерді есептеу ерекшеліктеріне байланысты нақты орташа деңгейден айтарлықтай ауытқуы мүмкін екені байқалады.